Wat is Lichaamsgerichte Psychotherapie?

In lichaamsgerichte psychotherapie gaat men ervan uit dat er geen hiërarchische relatie tussen geest en lichaam, tussen psyche en soma bestaat. Zij zijn beide evenwaardige functionerende en interactieve aspecten van het geheel. Lichaamsgerichte psychotherapie is gebaseerd op een model van ontwikkeling van de persoon; een theorie van de persoonlijkheid; hypothesen omtrent het ontstaan van stoornissen en afwijkingen, evenals een rijke verscheidenheid aan diagnostische en therapeutische technieken die gebruikt worden binnen het kader van een therapeutische relatie. De diverse vormen van lichaamsgerichte psychotherapie nemen het lichaam en zijn energetische processen als vertrekpunt in hun benadering van de persoon. Er bestaat heden een rijke wetenschappelijke basis op een expliciete theorie die de praktische toepassing ondersteunt. Een brede waaier aan technieken die gebruik maken van aanraking, beweging en ademhaling kunnen gebruikt worden afhankelijk van de specialisatie van de therapeut. Er is daarom vanuit de lichaamsgerichte psychotherapie een link met sommige vormen van somatisch lichaamswerk, en sommige complementaire geneeskundige praktijken, maar terwijl deze vormen eveneens aanraking, en beweging en ademhaling kunnen gebruiken zijn ze verschillend van lichaamsgerichte therapie. De lichaamsgerichte handelwijzen worden ondersteund door gespreksvoering. Men streeft ernaar blokkades in de levensenergie, die tal van lichamelijke en psychische problemen kunnen veroorzaken op te lossen.

Wat is het werk van een Lichaamsgericht Psychotherapeut?

De Lichaamspsychotherapeut werkt rechtstreeks of onrechtstreeks met de persoon als een essentiële belichaming van mentaal, emotioneel, sociaal en spiritueel leven. Hij/zij moedigt zowel innerlijke zelf-regulerende processen als de accurate perceptie van de externe realiteit aan. Door zijn/haar werk, maakt de lichaamsgerichte psychotherapeut het mogelijk om vervreemde aspecten van de persoon bewust te maken, te erkennen en te integreren als delen van het zelf. Om deze overgang van vervreemding naar integratie en heelheid te faciliteren zou de lichaamsgerichte psychotherapeut de volgende kwaliteiten dienen te hebben: 1. Intuitief bewustzijn en een reflectief inzicht in gezonde menselijke ontwikkeling. 2. Kennis van verschillende patronen van onopgeloste conflicten uit de kindertijd met hun specifieke chronische splitsingen in lichaam en geest. 3. Het vermogen om een consistent referentiekader te hanteren en een gedifferentieerde gevoeligheid ten opzichte van de inter-relatie van: (a) Signalen in het organisme die vegetatieve stroming aanduiden, musculaire hypertensie en hypotensie. En: (b) De fenomenen van psychodynamische processen van overdracht, tegenoverdracht, projectie, defensieve regressie, creatieve regressie en diverse vormen van weerstand.

Wat is het verschil tussen de courant gebruikte termen "lichaamswerk", "emotioneel lichaamswerk", "lichaamsgerichte therapie" of "-psychotherapie"?

Lichaamswerk is een verzamelnaam voor een aantal therapeutische technieken waarbij de eigen lichamelijke ervaring en de van buitenaf waarneembare lichaamsverschijnselen het uitgangspunt zijn van het groeiproces of het therapeutische proces. Lichaamswerk wordt gebruikt in verschillende contexten, zoals het kader van persoonlijke groei, healing, geneeskunde, psychotherapie. Courante technieken van lichaamswerk zoals Reichiaans lichaamswerk, bioenergetica, rebirthing en emotioneel lichaamswerk maken gebruik van adem, beweging, geluid, manuele manipulatie van het lichaam, en meditatie om een proces van bewustwording en verwerking op gang te brengen, om ontspanning te bewerkstelligen, beweeglijkheid, energie- en bloeddoorstroming te verbeteren, pijn en stijfheid te behandelen, houding en evenwicht te corrigeren, en chronische patronen van spierspanning op te heffen. In zo'n proces worden mensen zich in de regel veel meer bewust van hun lichaam en leren ze gevoelens gemakkelijker te uiten. Mensen die regelmatig lichaamswerk beoefenen getuigen dat ze een grotere vitaliteit, meer bewegingsvrijheid, minder stress en pijn ervaren en dat ze meer van het leven kunnen genieten en de eigen koers bepalen.

Lichaamswerk kan een aanvulling of een alternatief vormen voor andere behandelingsvormen zoals de kinesitherapie, ostheopathie, chiropractie, acupunctuur en/of massagetherapie.

Als men spreekt over "Emotioneel" lichaamswerk, dan gaat het over een methode van persoonlijke groei, waarbij tijdens het gebruik van lichaamsbeweging, stresshoudingen, ademwerk, stem, enz. de nadruk gelegd wordt op het emotioneel loslaten en doorwerken van wat er uit de chronische lichaamsspanning naar boven komt.

Psychotherapeuten die lichaamswerk in hun behandeling opnemen zijn meestal afkomstig van ervaringsgerichte en lichaamsgerichte scholen zoals Gestalttherapie, rationeel-emotieve therapie, Speyer-therapie, haptotherapie, postural integration, bio-dynamische therapie, bio-energetische analyse.

Lichaamsgerichte therapie is een vrij jonge discipline die uitgroeit tot wetenschap en kent een toenemende maatschappelijke aanhang. Historisch komen we uit een sterk gedichotomiseerde cultuur, waar lichaam en geest gescheiden naast elkaar bestonden en werden behandeld. Sedert Wilhelm Reich, die algemeen beschouwd wordt als één van de vaders van de lichaamsgerichte therapie, in het begin van de jaren '30 van vorige eeuw, het lichaam in de therapie betrok is er veel gebeurd. Van de eerder afstandelijke, "koele" analytische traditie heeft er een evolutie plaatsgevonden naar meer ervarings- en lichaamsgerichte invalshoeken tot therapie en persoonlijke groei. Misschien vindt men het over twintig jaar of zo zelfs onetisch om een cliënt niet aan te raken of lichaamsgericht met hem/haar te werken.

Welke interventies kunnen er gebruikt worden in Lichaamsgerichte psychotherapie?

Mogelijke effecten van Lichaamsgerichte Therapie:

De effecten van het gebruik van lichaamswerk als deel van je therapeutische benadering zijn zeer individueel en zullen afhangen van welke procedures je verkiest te gebruiken, alsook van de aard van het therapeutisch probleem dat je probeert op te lossen.

A. Zoals andere vormen van therapie, kan Lichaamsgerichte Therapie het bewustzijn (awareness) van het verleden en het heden vergroten. Deze procedures kunnen dienen om herinneringen, beelden en sensaties op te wekken die voorheen onbewust waren. Ze kunnen ook gevoelens of emotionele ervaringen die verbonden zijn met traumas uit het verleden intensifiëren. Lichaamswerk kan je ook attent maken van bestaande musculaire spanningspatronen en lichamelijke beperkingen. Hoewel het de bedoeling is dat zo'n verhoogd bewustzijn je helpt om emotionele conflicten op te lossen, kunnen er momenten zijn tijdens de behandeling, net als in andere vormen van psychotherapie, dat de gevoelens onaangenaam kunnen zijn of intens. Een Lichaamsgericht therapeut zal je helpen deze ervaringen te begrijpen en te plaatsen en je helpen ze te richten en te integreren.

B. Lichaamsgerichte Therapie kan resulteren in een toename van gevoelens ten opzichte van vrienden, kennissen, collega's, of de therpapeut. Deze gevoelens kunnen ofwel positief of negatief zijn en verbonden zijn met gevestigde patronen van emotionele verbinding en hechting evenals met wat er zich voordoet in het heden. De interpersoonlijke dimensie van het therapeutisch gedeelte van het proces kan beter begrepen worden en nieuwe, meer bevredigende manieren van zich verhouden kunnen bereikt worden.

C. Lichaamsgerichte Therapie houdt de exploratie in van de gevestigde grenzen rond de zelf ervaringen - de grenzen van het lichaam die gevoeld worden als aanraking wordt toegepast, de grenzen van het emotionele zelf dat gestimuleerd wordt wanneer contact gemaakt wordt met anderen, en de interpersoonlijke grenszen die beïnvloed worden wanneer diepe emotionele themas gedeeld worden met anderen. De doelstellingen van Lichaamsgerichte Therapie omvatten een exploratie van de manier waarop deze grenzen de patronen in de ervaring van het zelf en in relaties creëren en in stand houden. Uit deze exploratie, kunnen veranderingen gefaciliteerd worden om een grotere zelf-ontwikkeling en wel-zijn aan te moedigen.

Benaderingen van persoonlijke ontwikkeling zoals het Transpersoonlijke overstijgen de psychologie en stellen een expansie van het bewustzijn voor in een visie van een verruimde wereld die de spirituele dimensie bevat. Vereisen ze geen zijnskwaliteit vanwege de beoefenaars/begeleiders die zoveel ruimer is dan wat ze in het theoretisch kader van een psychotherapie kunnen verwachten.

Het Transpersoonlijke laat zich niet reduceren tot een benadering van persoonlijke groei. Het gaat hem eerder over een gedachtenraam dat het reële op een interdisciplinaire wijze in vraag stelt. De transpersoonlijke psychologie is een integratieve psychologie. De psychotherapeuten, psychoanalytici, en beoefenaars die dit kader opeisen kunnen originele en/of meer klassieke theorieën en technieken gebruiken: onderwerp van de psychoanalyse of onderwerp van de humanistische psychologie. De structurering van hun interventie hangt dus evenveel af van hun basisopleiding...Om samen te vatten: wat deze intervenanten samenbrengt, is hun bevestiging van het bestaan op het psychologisch niveau van een instantie die het ego transcendeert, alsook dat velen onder hen toestanden van veranderd bewustzijn bestuderen en gebruiken. Wat betreft de "zijnskwaliteit" van de begeleider spreekt het vanzelf dat hoewel ze van harte gewenst is, ze niet gegarandeerd is door te behoren bij een Transpersonele groep. Dezelfde voorzichtigheidsmaatregelen dringen zicht op bij het kiezen van een psychotherapeut...Wat ook zijn kader is!

Men komt soms "gulzige" personen tegen in stages en groepen omtrent persoonlijke ontwikkeling. Riskeren deze activiteiten, die een veilig en valoriserend kader aanbieden aan de deelnemers geen afhankelijkheid uit te lokken?

Zoals bij elk soort relatie, bestaan er in het kader van een relatie tot een groep of een psychotherapeut momenten van afhankelijkheid, waar de persoon de nodige veiligheid en de noodzakelijke bronnen vindt om te leren autonoom te worden, die totaal gerechtvaardigd zijn en opbouwend ! Dit gezegd zijnde, lijkt het ook van belang om deelnemers aan een groep persoonlijke ontwikkeling te waarschuwen voor de "groepsillusie": groepen zijn als laboratoria, en het is gevaarlijk om het zo voor te stellen dat al het positieve dat men er kan beleven met gemak over te planten is in het dagelijks leven...

Dezer dagen bestaat er een enorm aanbod in cursussen en aktiviteiten betreffende persoonlijke groei en therapie. Hoe zich hierin een weg banen. Hoe de juiste keuze maken? Wat is het raakvlak tussen persoonlijke ontwikkeling en psychotherapie?

Wat psychotherapie en persoonlijke ontwikkeling van elkaar onderscheidt zijn niet de toegepaste methodes, maar wel het soort contract dat wordt aangegaan tussen de professional en de cliënt. In het kader van een psychotherapie vraagt een persoon expliciet de hulp van een ander, genaamd psychotherapeut, om een antwoord te brengen ten aanzien van het persoonlijk lijden en de problemen waar men in het leven mee kampt.

De psychotherapeut engageert zich om de persoon bij te staan en neemt hiervoor verantwoordelijkheid. Het accent ligt in een psychotherapie op de relatie. In het kader van persoonlijke ontwikkeling, is de vraag van de cliënt dikwijls beperkter, voornamelijk in de tijd. Meestal gaat het hierbij om een werk in groep alwaar de rol van de relatie tot de therapeut gerelativeerd wordt door de relationele dynamiek onder de deelnemers.

Zijn er bevruchtende "bruggen" tussen benaderingen van persoonlijke groei en psychotherapieën?

Het is niet uitzonderlijk dat activiteiten i.v.m. persoonlijke groei de deelnemer in contact brengen met een lijden dat gemakkelijker kan uitgewerkt worden in het kader van een psychotherapie. De twee benaderingen vullen elkaar aan en verrijken elkaar. Het psychotherapeutisch werk staat dikwijls een meer diepgaand en gepersonaliseerd werk toe, en is tevens gepaster voor "fragiele" persoonlijkheden. Groepen van persoonlijke ontwikkeling daarentegen bieden in het algemeen meer exploratie aan en het naar waarde brengen van creativiteit, communicatie en expressieve mogelijkheden van eenieder.

Men spreekt dikwijls over verbanden tussen sectes en persoonlijke ontwikkeling. Wat is hiervan aan? Zijn er zaken waar men dient voor op te letten bij het nemen van zijn keuze?

Sectes gebruiken dikwijls persoonlijke ontwikkeling als verkoopsargument. Het is aangeraden om zich altijd te informeren of de beoefenaar behoort tot een professionele associatie of tot een erkende religieuze vereniging of communauteit als het gaat om een "spirituele" intervenant. Lid zijn van een professionele associatie "verplicht" de beoefenaar over een zekere opleiding te beschikken, een deontologische code te respecteren en de kwaliteit van zijn werk te bewaren, met name via supervisie- of intervisieactiviteiten m.a.w. om zich te gedragen als een verantwoordelijke professional.

Therapie voor Therapeuten:

Door de jaren heen, hebben we gemerkt dat Lichaamsgerichte Therapie een unieke aantrekking heeft voor professionele (psycho-)therapeuten, al dan niet werkzaam met bodymind therapie of lichaamsgerichte psychotherapie met hun eigen cliënten. Als een persoonlijke therapie voor professionele therapeuten, biedt lichaamsgerichte therapie/bodymind integration een gelegenheid om op een lichaamsniveau, thema's die verbale therapie niet kunnen raken of oplossen, te exploreren. De lichaamsgerichte therapeut beschikt in zijn gebruik van lichaamsgerichte technieken een tweede taal waarmee hij/zij met cliënten kan communiceren. Deze tweede taal richt zich dikwijls tot preverbale ervaringen die niet bereikt werden door traditionele verbale therapiën. Wanneer therapeuten effectief met deze persoonlijke thema's in therapie leren omgaan, zijn ze beter gewapend om deze thema's te identificeren en ermee te werken bij hun eigen cliënten.

Personlijke lichaamsgerichte therapie bereidt de therapeut voor om naar een dieper klinisch niveau af te dalen, en om te begrijpen hoe zijn/haar eigen thema's (tegenoverdracht) interageren met de cliënt en om helderder de overdracht van de cliënt te identificeren en ermee te werken als een middel eerder dan als een weerstand. Het toegenomen vermogen om met diepere klinische thema's te werken is een voordeel van het vervolledigen van zijn eigen therapie.