Tussen 1983 en 1994 was ik werkzaam aan de psychiatrische centra van de Leuvense Universiteit en nauw betrokken bij de opleiding tot psychomotorisch therapeut. Vanuit mijn bijkomende opleiding tot psychotherapeut integreer ik vandaag de psychomotorische therapie en de lichaamsgerichte psychotherapie (in eigen praktijk). Ik ben zowel lid van de Vlaamse Vereniging voor Psychomotorische Therapeuten (VVPMT) als de Belgische Vereniging voor Psychotherapie (ABP-BVP).
Definitie van psychomotorische therapie
Psychomotorische therapie wordt doorgaans gedefinieerd als een behandelingsmethode die de lichamelijkheid en het bewegen als aanknopingspunt van haar benadering neemt. De therapie richt zich op mensen met psychische, psychosomatische, chronische pijn klachten e.a.
Welke opleiding hebben psychomotorisch therapeuten genoten?
Psychomotorische therapie is een praktische en theoretische discipline die ontstond in een aantal Europese landen in de jaren 1940. De wetenschappelijke fundering bestaat uit bewegingswetenschappen, pedagogie, psychologie, gezondheids- en natuurwetenschappen. In Vlaanderen hebben psychomotorisch therapeuten in principe een vooropleiding in de kinesitherapie (wettelijk beschermd medisch beroep) genoten met als afstudeerrichting geestelijke gezondheidszorg. Psychomotorische therapie wordt in tal van andere landen op enigszins verschillende manieren vorm gegeven en maatschappelijk geïntegreerd. Een overzichtsartikel over dit vakgebied in het engels door collega's Probst et al., vind je hier.
Waar vind je psychomotorisch therapeuten?

Psychomotorisch therapeuten
vind je in diverse instellingen binnen de geestelijke gezondheidszorg, verstandelijk gehandicaptenzorg, forensische psychiatrie, psychogeriatrie, jeugdhulpverlening, kinder- en jeugdpsychiatrie, het speciaal onderwijs, en in de revalidatie. Maar er zijn psychomotorisch therapeuten die zoals ikzelf in eigen praktijk werken.
Toepassingsdomeinen van de PMT.

Psychomotorische therapie wordt toegepast bij kinderen, adolescenten, volwassenen en ouderen. Ikzelf werk vanuit mijn opgebouwde ervaring voornamelijk met volwassenen die kampen met psychosomatische en psychische aandoeningen, maar werk op vraag ook met kinderen.

Vermits klachten als somberheid, angsten, prikkelbaarheid, onzekerheid tegenover anderen, spanningen, eetproblemen of burn-out ook een lichamelijke kant hebben, kunnen ze bij uitstek via een lichaamsgerichte benadering behandeld worden. De psychomotorisch therapeut richt zich speciaal op wat uw lichaam aangeeft: lichamelijke spanningen, lichaamstaal, lichaamshouding, uw manier van bewegen, ademhaling en lichaamsbeleving.
Stoornissen van de visuele, auditieve, tactiele en vestibulaire perceptie, grove en fijne motoriek, lichaamsschema en lichaamsbeleving, ontwikkelingsstoornissen, leerstoornissen, schrijfmoeilijkheden, agressief en oppositioneel gedrag, depressie, angst en psychosomatische klachten, eetproblemen en cognitieve, psychotische en persoonlijkheidsstoornissen zijn enkele domeinen waarin de PMT werkzaam is.

De psychomotorisch therapeut is in deze diverse terreinen gespecialiseerd en kan werkvormen en technieken inzetten op een aangepaste wijze voor elke specifieke doelgroep of indicatiestelling, dit zowel individueel als in groep. In centrum ES kan tevens met gezinnen gewerkt worden vanuit een systemisch kader. Bekijk ons programma-aanbod voor concrete informatie.
Praktisch

Na een planmatig uitgevoerd psychomotorisch onderzoek en in samenspraak met de patiënt wordt gestreefd naar het realiseren van concreet geformuleerde doelstellingen die relevant zijn voor de specifieke problemen waarvoor de patiënt hulp nodig heeft.
Tijdens een intake onderzoekt de psychomotorisch therapeut de aard en oorzaak van uw klachten. Aan de hand van de diagnose (op basis van observatie of testonderzoek) en uw hulpvraag wordt een behandelingsplan opgemaakt.

Door deelname aan de psychomotorische therapie leert u uw lichaamssignalen, gevoelens en gedragspatronen te herkennen en te begrijpen en uw klachten en problemen anders te benaderen.
De gebruikte middelen vormen dus de context waarbinnen uw klachten, uw gedrag en het geheel van uw problematiek aan bod komt en doelgericht beïnvloed wordt.
Binnen de psychomotorische therapie kan een nadere onderverdeling gemaakt worden in werkwijzen. Ik werk afhankelijk van de opportuniteit met een of meerdere van de volgende werkwijzen:
  • functioneel-oefengericht;
  • ervaringsgericht;
  • conflictgericht;
Daarnaast wordt rekening gehouden met
  • netwerkgerichte ondersteuning
  • het mogelijk gebruik van medicatie 
Functioneel-oefengericht

In deze stijl van werken wordt gezond functioneren bevorderd door training en systematisch oefenen bijv. awareness oefeningen, oriëntatietraining, relaxatie, running en andere vormen van sporttherapie, assertiviteitstraining, rollenspel en andere gedragsstrategieën. De aanpak is er één die het lichaam als totaliteit centraal stelt.

 
Ervaringsgericht

In deze stijl van werken worden creatieve media en vormen van creativiteitsondersteunende methodes gebruikt om het potentieel van patiënten te ontwikkelen, om "alternatieve ervaringen" en salutogene kwaliteiten op cognitief, emotioneel en gedragsniveau te voorzien, met behulp van rollenspel, verbeelding, Gestaltmethodes enz.
Binnen een veilige en vertrouwde omgeving kan men dus nieuwe en positieve (bewegings)ervaringen opdoen. Hierdoor kunnen meer positieve gevoelens als trots, vreugde, ontspanning of tevredenheid ervaren worden, waardoor dan weer het zelfvertrouwen en identiteitsgevoel versterkt wordt. Door herhaling en uitbreiding van deze ervaringen kan ook de relatie met de omgeving, onder wie ook de therapeut en anderen, positiever worden beleefd.

 
Conflictgericht

In dit type van procesgeoriënteerd werk worden onbewuste conflicten, psychodynamische problemen blootgelegd en doorgewerkt, gebruik makend van technieken uit de actieve analyse, Gestalttherapie enz.
Het doel van conflictgericht werken is de (onverwerkte) conflicten en interactiestoornissen die ook lichamelijk tot uitdrukking komen (verkrampte bewegingen, benepen stem, psychosomatische klachten) op te sporen en op te lossen. Al bewegend laat de persoon zichzelf
zien, inclusief problemen en reacties die betrekking hebben op het gevoelsleven. De therapeut leert zo de emotionele ‘binnenwereld’ van de persoon beter begrijpen . De therapeut kan dan labelen wat er gebeurt, structureren en duiden.
Op zo’n manier kunnen emotionele trauma’s verwerkt worden die blokkades in het bewegen en een gestoorde lichaamsbeleving veroorzaken. Er kan zodoende conflicthantering en probleemverwerking plaatsvinden en er ontstaat ruimte voor nieuwe opbouwende ervaringen. Bij een psychomotorische groepsbehandeling, waarbij het accent ligt op conflictgericht werken, wordt van de deelnemers een bepaalde mate van introspectief vermogen (zelfwaarneming) en conflicthanterende vaardigheden verwacht. De psychomotorisch therapeut biedt gestructureerde bewegingsvormen en lichaamsoefeningen aan die mede door middel van interventies en nabespreking voor de persoon kunnen leiden tot inzicht in eigen functioneren en eigen problematiek.


Netwerk georiënteerde/ondersteunende modaliteit.

Deze wordt gebruikt om bronnen en potentieel te vinden, te mobiliseren en te gebruiken in het sociale netwerk van de patiënt en/of in vormen van psychosociale hulp. Vermits psychomotorische therapie ook therapie in contéxt/continuum is, dienen netwerk en levenslagen eveneens in het therapeutische curriculum ingeschakeld te worden.


Medicatie

Vermits in vele problemen en aandoeningen medicamenteuze interventie onvermijdelijk is, zoals bijv. bij majeure depressie, is een combinatie van de de bovenvermelde modaliteiten aangewezen.

In het aanbod kan men dus uiteindelijk een grote diversiteit van activiteiten aantreffen, zoals bio-energetische oefeningen, Pesso-oefeningen, yoga oefeningen, Feldenkrais, Energetic Integration, Postural Integration, mindfulness, relaxatie, dans, spel, fitness, technieken gericht op lichamelijkheid, ademhaling, en bewegingssituaties gericht op expressiviteit, creativiteit en interactie met anderen. De psychomotorische therapie neemt een biopsychosociale positie in, een context georiënteerde visie, evenals een visie op levenslang ontwikkelen. Het volgt daardoor een multiperspectief complex paradigma.

De frequentie van de behandeling wordt in gemeenschappelijk overleg met de psychiater, en het begeleidende team van therapeuten vastgelegd, en gebeurt in een ambulante setting gemiddeld 1 tot 2 keer wekelijks, individueel en/of in groep. Huiswerkopdrachten kunnen meegegeven worden.
Verwantschap met de Scandinavische school

Ik ben er achter gekomen dat gezien mijn reichiaanse vorming en interesse in bodymind integration, mijn invulling van de psychomotorische therapie nauw verwant is met die van de Noorse school van Psychomotorische Fysiotherapie. Deze vorm van psychomotorische therapie is net als mijn eigen werk op het pionierswerk van Wilhelm Reich gestoeld. Psychoanalyse, vegetotherapie, kinesitherapie en psychomotorische therapie vloeien er samen. De benadering is gebaseerd op de theorie dat patiënten met chronische problemen, fysiek of psychologisch, kunnen reageren met algemene stoornissen die gerelateerd zijn aan de lichaamshouding (postuur), ademhaling, en beweging, evenals met musculaire spierspanning en huidveranderingen. Een artikel van goede vriend Michel Heller situeert het ontstaan van deze therapievorm in Noorwegen. Je kan het artikel
hier raadplegen.
Ik ben ook beïnvloed door mensen als Gerda Boyesen, die eveneens uit deze school stamt. Ik ontmoette haar en werkte met een aantal leerlingen van haar. Gerda Boyesen werd geboren op 18 mei 1922 in Bergen, Noorwegen en stierf op 29 dec. 2005 in Londen. Zij is de stichtster van Biodynamische Psychologie, een tak van de lichaamgerichte psychotherapie.
Zij was in therapie bij Ola Raknes, een vegetotherapeut die getrained was door Wilhelm Reich.

Gerda Boyesen studeerde psychologie en kinisitherapie in Oslo. Door haar kinesitherapiestudies kwam ze in contact met Aadel Bülow-Hansen, die een neuro-musculaire massagetechniek voor psychiatrische patiënten met een predominante hypertone musculatuur, ontwikkelde, en die het musculaire systeem, de ademhaling, het vermogen tot ontspannen en emotionele ontlading coördineert. Dit wordt de Psychomotorische Techniek (
((Trygve Braatøy (PSYKOMOTORISK FYSIOTERAPI, HOLISME OG PARA- DIGMESKIFTER) genoemd en wordt onderzocht aan de Universiteit van Oslo. Lillemor Johnson, die eveneens trainde aan het Bülow-Hansen Instituut, ontwikkelde een succesvolle manier om hypotone spieren te tonifiëren. Deze twee massagemodellen vormden de basis voor Biodynamische Massage. Gerda Boyesen verfijnde deze massagemethodes en voegde er haar eigen ontdekkingen omtrent peristaltiek als manier van zelf-regulering door vegetatieve ontlading aan toe, alsook haar eigen theorie omtrent de betekenis van het circulatorisch systeem in het lichaam. Biodynamische Psychologie is de integratie van haar interpretatie van Reichiaans lichaamswerk, psychologie en de massagemethoden van het Bülow Hansen Institute in Oslo.

Gerda Boyesen ontwikkelde onder andere de theorie dat het opheffen van psychologische stress verbonden is met het digestief systeem. Ze kwam tot de conclusie dat bepaalde massagetechnieken de expressie van ongewenste gevoelens, of "incomplete cycli", kon vervolledigen, en dit zou gelijkaardige geluiden op gang brengen in de ingewanden als bij het verteren van voedsel. Ze noemde deze geluiden psychoperistaltiek. Dit proces van het "verteren" van psychologische problemen gaat dikwijls gepaard met nieuwe inzichten. Om deze reden werd Gerda Boyesen in lichaamspsychotherapeutische kringen dikwijls "de dame met de stethoscoop" genoemd, omdat ze de stetoscoop gebruikte om een klaardere indruk van de ingewandgeluiden van haar cliënten te krijgen. Ze kon een reeks van verschillende geluiden onderscheiden, die een diagnostisch middel werden bij het interfereren met de voorbewuste processen van de cliënten. Het was een goed teken voor Boyesen als de psychoperistaltiek van een cliënt op een bepaalde manier verliep aan eind van een sessie. Dit betekende dat het patroon wat aan het oplossen was, en zich via psychotherapie verder kon reorganiseren zonder te vervallen in het oude restrictieve patroon.
Een ander element is Diepe Drainage, een speciaal soort massage dat bedoeld is om de "diepe lagen" te beroeren, die verondersteld worden bij te dragen tot gedragsveranderingen, lichamelijke zowel als geestelijke. Neurotische patronen kunnen op die manier getraceerd worden, ontspannen en uiteindelijk opgelost.

Ik werk met al deze zaken in therapie, maar ben daarenboven gespecialiseerd in het werken met de myofascia, het bindweefsel dat de spieren omhult. Deze technieken komen uit Postural Integration.

Een aantal artikels voor professionele psychomotorisch therapeuten vind je hieronder:
The Golden Age of Body Psychotherapy in Oslo1 Michael Coster Heller
DevelopmentBodyExaminations


Indien u een afspraak wenst te maken met Dirk Marivoet voor een consult psychomotorische therapie of psychotherapie volgens de Reichiaanse Traditie, klik dan hiernaast op de knop.